جلیل جعفری، فعال رسانه، در یادداشتی نوشت: از قرار باز صورت نازیبای «وندالیسم» رخ نشان داده و این بار بر بدنه برج کلاهفرنگی شوشتر تاخته است.
وندالیسم مرا به یاد شعری از شاعری در سالهای خیلی دور در دوره باروک قرون وسطی میاندازد که سرود: «کودکان شوخیشوخی سنگ میاندازند و قورباغهها جدیجدی میمیرند!»
این شعر در عین برخورداری از عناصر ایماژیستی شاید ناخواسته بیانیه یا مانیفستی پیشگویانه است و شاعرش هر کس که بوده خودگاه یا ناخودآگاه پرده از پدیدهای مخرب در حوزه فرهنگ جامعه برداشته که به «وندالیسم» مشهور است.
«وندالیسم» چهره زشتی دارد که بیشتر به گاه ناآگاهی رخ نشان میدهد و به معنی تخریب عمدی اموال عمومی یا خصوصی معمولاً بدون هدف مالی مستقیم است.
شکستن صندلیها یا شیشههای اماکن عمومی، خرابکردن تابلوها و تجهیزات شهری، نوشتن یا نقاشی روی دیوارهای بدون اجازه و آسیبزدن عمدی به آثار تاریخی و فرهنگی از مظاهر وندالیسم است و به فردی که چنین رفتارهایی انجام میدهد «وندال» گفته میشود.
زشتترین و ناموجههترین صورت وندالیسم در حوزه تاریخ و میراث از پس پرده بیرون میزند و به رفتارهای عمدی یا گاه بیملاحظانهای گفته میشود که باعث آسیب، تخریب یا تغییر آثار و بناهای تاریخی و فرهنگی میشوند.
نوشتن یادگاری و کندهکاری روی بناهای تاریخی، شکستن یا سرقت بخشهایی از آثار باستانی، آسیبزدن به مجسمهها، کتیبهها و سنگنوشتهها، تخریب بناهای تاریخی برای ساختوساز، رنگآمیزی یا نصب تبلیغات روی آثار تاریخی و لمس، جابهجایی یا استفاده نادرست از اشیای موزهای از این نمونه است.
وندالیسم میتواند باعث از بین رفتن اصالت اثر، کاهش ارزش تاریخی و هنری، هزینههای سنگین مرمت و حتی نابودی غیرقابلجبران بخشی از میراث فرهنگی شود.
وندالیسم معمولاً به دلایل مختلفی اتفاق میافتد و یک علت واحد ندارد. مهمترین دلایل آن عبارتاند از:
کمبود آگاهی فرهنگی: فرد ارزش تاریخی و فرهنگی یک اثر را نمیشناسد.
لجبازی و اعتراض: گاهی تخریب بهعنوان راهی برای نشان دادن خشم یا اعتراض انجام میشود.
هیجانطلبی و کنجکاوی: بعضی افراد، بهویژه نوجوانان، برای سرگرمی یا تجربه هیجان دست به تخریب میزنند.
تأثیر دوستان و گروه همسالان: فرد ممکن است برای پذیرفتهشدن در یک گروه، رفتار مخرب دیگران را تقلید کند.
بیتوجهی به میراث فرهنگی: نبود احساس مسئولیت نسبت به آثار تاریخی میتواند زمینهساز وندالیسم شود.
ضعف نظارت و حفاظت: نبود دوربین، نگهبان یا قوانین اجرایی مناسب، فرصت تخریب را بیشتر میکند.
مشکلات اجتماعی و روانی: خشم، ناکامی، پرخاشگری یا مشکلات اجتماعی نیز در برخی موارد میتوانند در بروز این رفتار نقش داشته باشند.
در میراث فرهنگی، مهمترین عامل پیشگیری، افزایش آگاهی و احساس مسئولیت مردم نسبت به ارزش آثار تاریخی است.
بهطور خلاصه، وندالیسم در میراث فرهنگی یعنی آسیب عمدی به آثار، بناها و محوطههایی که ارزش تاریخی، هنری یا فرهنگی دارند.
زیانهای وندالیسم در میراث فرهنگی بسیار گسترده است و فقط به خراب شدن یک بنا محدود نمیشود:
۱. تخریب آثار تاریخی: ممکن است بخشهایی از بناها، کتیبهها و آثار باستانی برای همیشه از بین برود.
۲. از بین رفتن هویت فرهنگی: میراث فرهنگی بخشی از تاریخ و هویت یک جامعه است و آسیب به آن باعث از دست رفتن بخشی از گذشته میشود.
۳. هزینههای سنگین مرمت: بازسازی و حفاظت از آثار آسیبدیده هزینه زیادی برای دولت و جامعه ایجاد میکند.
۴. کاهش ارزش گردشگری: آثار آسیبدیده جذابیت کمتری برای گردشگران دارند و میتوانند موجب کاهش درآمد گردشگری شوند.
۵. از بین رفتن اطلاعات تاریخی: تخریب کتیبهها و آثار میتواند اطلاعات مهمی درباره زندگی و تمدنهای گذشته را نابود کند.
۶. آسیب غیرقابل جبران: برخی آثار تاریخی را نمیتوان دقیقاً به شکل اولیه بازسازی کرد؛ بنابراین بخشی از اصالت آنها برای همیشه از بین میرود.
۷. تأثیر منفی بر نسلهای آینده: نسلهای آینده فرصت دیدن و شناخت بخشی از میراث تاریخی خود را از دست میدهند.
وندالیسم در میراث فرهنگی میتواند خسارتهای فرهنگی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند و در مواردی آثار آن جبرانناپذیر است.
برای جلوگیری از وندالیسم در میراث فرهنگی باید هم از آثار محافظت کرد و هم آگاهی مردم را افزایش داد. مهمترین راهکارها:
۱. آموزش و فرهنگسازی: در مدارس و رسانهها درباره ارزش آثار تاریخی و اهمیت حفظ آنها آموزش داده شود.
۲. افزایش نظارت: استفاده از دوربینهای مداربسته، نگهبان و سامانههای حفاظتی در محوطههای تاریخی.
۳. نصب تابلوهای هشدار و اطلاعرسانی: قوانین مربوط به حفاظت از آثار و پیامدهای تخریب بهصورت واضح اعلام شود.
۴. اجرای قوانین و مجازات مناسب: با افرادی که عمداً به آثار تاریخی آسیب میزنند، برخورد قانونی شود.
۵. مشارکت مردم محلی: ساکنان مناطق تاریخی در حفاظت و مراقبت از میراث فرهنگی مشارکت داده شوند.
۶. بهبود امکانات بازدید: مسیرهای مشخص، حفاظ مناسب و امکانات کافی ایجاد شود تا تماس مستقیم بازدیدکنندگان با آثار کاهش یابد.
۷. افزایش احساس مسئولیت اجتماعی: مردم باید میراث فرهنگی را متعلق به همه نسلها بدانند، نه فقط یک بنای قدیمی.
۸. مرمت و نگهداری منظم: آثار آسیبپذیر بهطور مرتب بررسی و مشکلات آنها پیش از جدیشدن برطرف شود.
بهترین راه مقابله با وندالیسم، ترکیب آموزش، فرهنگسازی، نظارت، حفاظت فیزیکی و اجرای قانون است.
انتهای پیام/
نظر شما